X
تبلیغات
سایت آموزشی دانش آموزان پایه سوم دبستان - نیازهای جانوران

سایت آموزشی دانش آموزان پایه سوم دبستان

برای بچه های خوبم در دبستان امام حسین (ع)

درس اول : نیازهای جانوران

درس در یك نگاه:

در فرآیند این درس، دانش آموزان از طریق مشاهده ی جانوران در محیط اطراف یا تصاویر آن ها با نیازهای جانوران برای ادامه ی حیات آشنا می شوند.

آن چه دانش آموزان در مورد «جانوران» می دانند:

سال اول:جانوران در آب یا خشكی زندگی می كنند،‌گیاه خوار یا گوشت خوارند، نوع حركت جانوران گوناگون است، بعضی از جانوران لانه می سازند و بعضی مهاجرت می كنند. انسان از جانوران استفاده های گوناگون می كند.

سال دوم: محل زندگی گیاهان و جانوران مختلف با یك دیگر تفاوت دارد. برخی در آب، برخی در جنگل، برخی در بیابان زندگی می كنند. جانوران و گیاهان برای زنده ماندن به هوا نیاز دارند.

هدف ها: انتظار می رود در فرآیند آموزش این درس هر دانش آموز به هدف های زیر برسد:

دانستنی ها و مهارت ها:

1- با جمع آوری اطلاعات در باره ی محل زندگی جانوران، نتیجه بگیرد كه محل زندگی آن ها متفاوت است.

2- با مقایسه ی دندان های جانوران، نوع غذای آن ها را تعیین كند و نتیجه بگیرد كه غذای جانوران به نوع دندان های آن ها بستگی دارد.

3- با جمع آوری اطلاعات در باره ی جانوران مختلف، به عادت های بعضی جانوران مثل خواب زمستانی و مهاجرت و زندگی گروهی پی ببرد.

4- با مشاهدی جانوران و رفتار آن ها درك كند كه جانوران به آب، غذا و هوا نیاز دارند.

5- با انجام آزمایش های مناسب و دقت در مشاهده ی آن ها به وجود هوا در خاك و آب پی ببرد.

نگرش ها:

1- به مطالعه ی زندگی جانوران و مشاهده ی رفتارهای آنان علاقه مند شود.

2- در حفظ محیط زیست گیاهان و جانوران بكوشد.

3- در فعالیت های گروهی به نظر دیگران توجه كند.           

دانستنی ها

نیازهای جانوران

زیستگاه: جایی است كه گیاه، جانور یا گروهی از گیاهان یا جانوران در آن زندگی می كنند. زیستگاه انواع و اندازه های بسیار متنوعی دارد. زیستگاه سنجاب ها، گوزن ها و داركوب ها درخت زار است. زیستگاه بالن ها اقیانوس است، بركه زیستگاه ماهی های خارپشت و سوسك های آبی است. زیستگاه آهوها عمدتاً چمن زار است. فلامینگوها پرندگانی هستند كه در دسته های بزرگ، كنار دریاچه ها و مرداب ها زندگی می كنند. خرس قطبی در قطب شمال و ستاره ی دریایی در دریا زندگی می كند. زیستگاه كرم كدوی بالغ، روده ی انسان و زیستگاه كپك می تواند، یك تكه نان باشد.

          برخی از جانوران، در مراحل متفاوت زندگی از زیستگاهی به زیستگاه دیگر می روند. لارو پشه ، در مرحله ی لاروی، در بركه ها و جویبارها زندگی می كند، اما زیستگاه حشره ی بالغ، باغ ها، پرچین ها، مزارع ودرخت زارها است.

هر زیستگاه در موجودات زنده ای كه در آن زندگی می كنند،‌از راه های گوناگون و متعدد تاثیر می گذارد و متقابلاً نیز از آن ها تاثیر می پذیرد. شدت نور، دما، تركیب شیمیایی، مقدار رطوبت خاك و میزان قرار گرفتن در مقابل باد بر رشد گیاهان تاثیر دارد. گیاهان غذای جانوران اند و از این رو،‌نوع گیاهان و پراكندگی آن ها در زیستگاه، در نوع و تعداد جانورانی كه می توانند در آن زندگی كنند، موثر است. جانوران نیز در گیاهان تاثیر می گذارند.

لانه: خانه ای است كه یك جانور برای خود می سازد و محل به دنیا آوردن و پرورش نوزادان است. هنگامی كه پرندگان آماده ی تخم گذاری می شوند، شروع به ساختن و آشیانه می كنند. پرندگان ماده به تنهایی یا به كمك نوع نر، این كار را انجام می دهند. بعضی از لانه ها بسیار مجهز هستند و در ساختمان آن ها از پشم، مو یا پر استفاده می شود؛ اما بعضی از آن ها بسیار ساده و نامرتب هستند. پرستوها لانه های فنجان مانندی از گِل می سازند. داركوب ها سوراخ هایی در درختان حفر می كنند. قمری خانگی با استفاده از بزاق، لانه ی خود را به سطح زیرین برگ ها می چسباند. مرغابی شانه به سر لانه ی خود را به صورت معلق از گیاهان كنار آب می سازد. لانه ی حواصیل آبی بزرگ، توده ی بزرگی از شاخه های كوچك است. گاهی لانه های قدیمی مجدداً به وسیله ی پرنده های دیگر استفاده می شود.

فقط پرندگان نیستند كه لانه می سازند. تعداد معدودی از پستانداران مثل موش خانگی و سنجاب هم برای نوزدان خود لانه می سازند، اما لانه های آن ها همچون لانه ی پرندگان مجهز نیست. پلاتی پوس (پستاندار تخم گذار) در نقب های ساحل نهرها لانه می كند.

بعضی حشره ها، مجهزترین و كامل ترین نوع لانه ها را می سازند. لانه ی آن ها هیچ شباهتی به لانه ی پرندگان ندارد و برای زندگی گروهی ساخته می شود. بیشتر زنبورها دارای چنین لانه هایی هستند. بعضی از زنبورها با كاغذ لانه می سازند، اما موریانه ها لانه های گِلی عظیم و بسیار محكمی بنا می كنند.

غذا: همه ی جانوران باید غذا بخورند. جانوران گوشت خوار گوشت جانوران دیگر را می خورند. گیاه خوارانی كه گیاه می خورند، غذای اصلی گوشت خوران اند. هضم گوشت از هضم مواد گیاهی آسان تر است، به همین دلیل، گوشت خواران سریع غذا می خورند و تكه های بزرگ گوشت را می بلعند. گوشت ارزش غذایی زیادی هم دارد، به همین دلیل گوشت خواران نیازی ندارند كه مانند گیاه خواران وقت زیادی را صرف غذاخوردن كنند. بیش تر آن ها احتیاجی ندارند كه هر روز غذا بخورند. بسیاری از گوشت خواران كوچك از گوشت حشرات و سایر بی مهرگان تغذیه می كنند. بزرگ ترین گوشت خوار، بالن آبی است كه از موجودات كوچك شبیه میگو تغذیه می كند. بزرگ ترین گوشت خوار خشكی، خرس قطبی است.

با این كه بعضی از جانوران كوچك یا كندرو مانند عنكبوت برای از پا در آوردن طعمه كه ممكن است سریع تر یا قوی تر باشد، از زهر استفاده می كنند، بیش تر گوشت خواران برای كشتن طعمه شان دندان ها یا چنگال تیزی دارند.

دندان: بیش تر جانوران مهره دار دندان دارند. دندان ها برای گرفتن، بریدن و جویدن غذا به كار می روند. در بیشتر جانوران، هر گروه دندان ها وظایف خاصی دارند.

در جانوران گوشت خوار دندان های نیش تكامل بیش تری پیدا كرده اند و برای سوراخ كردن پوست شكار به كار می روند. در جانوران گیاه خوار دندان های آسیا بزرگ و شیار دارند تا بتوانند مقدار زیادی علف و برگ سفت را له كنند. جانوران گوشت خوار هم دندان های آسیای مخصوص دارند تا گوشت را با كناره های فك شان بجوند. لبه های این دندان ها مثل تیغه های قیچی روی هم می لغزند.

زمستان خوابی: جانوران خون گرم (پستانداران و پرندگان) برای تولید گرما و كم و بیش ثابت نگه داشتن دمای بدن خود، غذا را می سوزانند. در زمستان، جانوران برای گرم نگه داشتن بدن خود به انرژی گرمایی بیش تری نیاز دارند و این هنگامی است كه غذا كم است. برخی از جانوران با وارد شدن به نوعی خواب عمیق به نام خواب زمستانی، در مصرف انرژی صرفه جویی می كنند. آن ها در طی زمستان خوابی، برای صرفه جویی در مصرف انرژی، سرعت فعالیت های بدن خود را كم می كنند و دمای آن را پایین می آورند. ضربان قلب و سرعت تنفس آن ها هم كاهش پیدا می كند. حتی موقعی كه دما نزدیك به صفر باشد، دمای بدن ممكن است تا حدود دمای محیط برسد.

جانوران زمستان خواب، معمولاً مكانی گرم و امن را برای گذراندن زمستان، انتخاب می كنند. خفاش ها در درون غارها كه دما تغییر چندانی نمی كند، می خوابند. جوندگان كوچك در نقب های زیر زمینی، كه به منظور گرم تر شدن با علف پوشیده شده، می خوابند. برخی زمستان خواب ها مانند سنجاب زمینی قطب شمال و موش زمستان خواب،‌بیش از نیمی از عمر خود را در زمستان خوابی می گذرانند.

در این مدت فرآیندهای بدن جانور با حداقل سرعت به كار خود ادامه می دهند و برای تولید انرژی از چربی های ذخیره استفاده می كنند. وزن بدن برخی از جانوران زمستان خواب،‌ در طی زمستان خوابی تا 40 درصد كاهش می یابد. سایر جانوران مانند همسترها در لانه های زمستانی خود مقداری غذا ذخیره می كنند و در طول زمستان هر چند وقت یكبار، برای خوردن مقداری از آن بیدار می شوند.

در میان پستانداران، فقط خفاش ها،‌حشره خوارهایی مانند جوجه تیغی و جوندگان مانند موش های زمستان خواب، موش خرماها، همسترها و سنجاب زمینی،‌زمستان خواب حقیقی اند. تعداد بسیار اندكی از پرندگان زمستان خوابی می كنند.

خرس ها بیش زمستان را می خوابند و سنجاب ها در صورتی كه هوا خیلی سرد باشد، چندین روز می خوابند. این جانوران زمستان خواب های حقیقی نیستند، زیرا دمای بدن آن ها چندان كاهش پیدا نمی كند و به آسانی بیدار می شوند. این جانوران برای صرفه جویی در مصرف انرژی به خواب عمیق فرو می روند.

كند شدن حركت: با كم شدن دمای اطراف جانوران خون سرد، مانند دوزیستان،‌ جوندگان و ماهی ها گرما از دست می دهند و از این رو، خود به خود غیرفعال می شوند. بسیاری از مارها زمستان را در مخفی گاه سرپوشیده می خوابند،‌ ولی برخی ازماهی ها در ته دریاچه ها و بركه ها به خواب فرو می روند. بسیاری از حشره های كوچك مانند پینه دوزها و برخی از پروانه ها هم زمستان را در مكان های محفوظ می خوابند.

در كشورهایی كه فصلی از سال گرم و خشك است و غذا و آب در تابستان كم است، بسیاری از جانوران برای در امان ماندن از خشكسالی و صرفه جویی در مصرف انرژی،‌وارد حالتی به نام تابستان خوابی می شوند. كه شبیه به زمستان خوابی است. بسیاری از قورباغه ها و وزغ ها در مجراهای خنك و مربوط زیرزمینی تابستان خوابی می كنند.

مهاجرت: بسیاری از جانوران، برای تولید مثل و یافتن غذا ، به سفرهای طولانی می روند. تعداد زیادی از آن ها همه ساله و برخی از آن ها فقط دوبار در زندگی چنین سفرهایی را انجام می دهند. این گونه سفرها را مهاجرت می نامند.

رایج ترین نوع كوچ، كوچ فصلی است كه در آن، جانوران در فصل های مختلف سال، از جایی به جایی دیگر می روند. چلچله ها، زمستان را در افریقا یا امریكای جنوبی و مركزی می گذرانند و تابستان را در اروپا و امریكای شمالی.

گاهی كوج در فاصله ی زمانی بیش تری انجام می شود. ماهی آزاد بخش اول زندگی اش را در رودخانه ها می گذراند، وقتی بالغ می شود به اقیانوس كوچ می كند و سپس برای تخم ریزی به رودخانه ها برمی گردد. مارماهی ها درست عكس این رفتار می كنند.

كوچ كردن به جانوران كمك می كند تا از زیستگاه هایی كه تنها در فصل های خاصی از سال غذا دارند حداكثر استفاده را بكنند و سبب می شود كه رقابت بر سر غذا و قلمرو زندگی كاهش پیدا كند بسیاری از پرندگان مانند اردك، مرغابی و غاز، هر سال تابستان برای تولید مثل به شمال پرواز می كنند، در پاییز كه در شمال رفته رفته غذا روبه كاهش می گذارد، این پرندگان دوباره به سرزمین های گرم جنوبی باز می گردند در نواحی خشك داخل قاره ها، گله های وسیعی از جانوران، مثل گوزن های افریقایی چرا می كنند. این جانوران صدها كیلومتر به دنبال ابرهای باران زایی روان می شوند كه گهگاه سر می رسند و سبب رویش علف های تازه می شوند.

نگهداری آب در بدن جانوران: جانوران جونده ی بیابانی كلیه های خاصی دارند كه موجب نگهداری آب در بدن آن ها می شود. شتر قطرات چكیده از بینی خود را می بلعد. موش كانگورویی در طی روز در سوراخ جای می گیرد و بخار آب تنفس او به تدریج انباشته می شود و هوای سوراخ را مرطوب می سازد و هم چنین ممكن است آب لازم را از غذایی كه می خورند به دست آورند.

منبع: كتاب معلم (راهنمای تدریس) علوم تجربی سوم دبستان ، سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش ، چاپ اول 1381 

[ سه شنبه 15 تیر1389 ] [ 13:9 ] [ خانم کاظمی ]

[ ]